Rozważania z okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego

Rozważania z okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego
Motto : „Lepiej się czujesz lepiej się uczysz „
Znaczenie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży dziś i jutro

Troska o ochronę zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży to ważna sprawa dla nas wszystkich , rodziców, nauczycieli , pedagogów , psychologów , specjalistów , lekarzy .
Z danych Światowej Organizacji zdrowia /WHO/ wynika, że ok.50% wszystkich zaburzeń zdrowia psychicznego zaczyna się w okresie dojrzewania.
Specjaliści uważają, że wczesne lata życia mają wieli wpływ na zdrowie psychiczne oraz dobre funkcjonowanie poznawcze, emocjonalne i społeczne człowieka.
Dobre zdrowie psychiczne w okresie dzieciństwa jest warunkiem optymalnego rozwoju, efektywnego uczenia się, budowania dobrych – satysfakcjonujących relacji z ludźmi, dbania o własne zdrowie fizyczne i samodzielnego radzenia sobie w dorosłym życiu.
Dlatego celem promocji i ochrony zdrowia psychicznego jest nie tylko aktualne wzmocnienie zdrowia i dobrostanu młodzieży ochrona ale także dbanie o zdrowie i kondycję psychiczną dorosłych członków społeczeństwa w przyszłości.

Jak rozumiemy drowie psychiczne ?

Zdrowie psychiczne jest definiowane różnie przez przedstawicieli nauk o człowieku.
Wydaje się , że najpełniej ujmuje te kwestię definicja Światowej Organizacji Zdrowia.
Według WHO zdrowie psychiczne to nie tylko nieobecność choroby czy zaburzeń psychicznych ale

„- pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny człowieka.
Zdrowie psychiczne jest stanem dobrego samopoczucia, w którym człowiek wykorzystuje swoje zdolności, radzi sobie ze stresem w codziennym życiu, wydajnie i owocnie pracuje oraz jest w stanie wnieść wkład w życie danej wspólnoty”

Tak rozumiane zdrowie psychiczne można ujmować przez dwa wymiary, pozytywny i negatywny .

Pozytywne zdrowie psychiczne- to dobrostan jednostki i takie zasoby, które umożliwiają radzenie sobie z trudnościami i unikanie załamania stanu zdrowia.
I tak na przykład zdrowe psychicznie dzieci i nastolatki charakteryzuje

– zdolność do doświadczania i wyrażania emocji we właściwy i konstruktywny sposób
– pozytywna samoocena
– szacunek dla innych
– poczucie bezpieczeństwa i zaufania do siebie i świata
– dobre/ prawidłowe/ funkcjonowanie w rodzinie , grupie rówieśniczej, szkole i społeczności
– zdolność do inicjowania i podtrzymywania głębszych relacji/ miłość , przyjaźń /oraz uczenia się i funkcjonowania w sposób produktywny w świecie / pracy/

Osoby o wysokim potencjale zdrowia psychicznego charakteryzuje wysoka samoocena, poczucie panowania nad sytuacją /mastery/, optymizm, poczucie koherencji, poczucie skuteczności, odporność/hardiness/

Negatywne zdrowie psychiczne – wiążące się z objawami negatywnymi określanymi jako dystres i występowanie chorób i zaburzeń psychicznych.

Jak chronić zdrowie psychiczne ?

Ochrona zdrowia psychicznego obejmuje cztery uzupełniające się strategie

– promocję zdrowia psychicznego
– profilaktykę zaburzeń psychicznych
– leczenie
– rehabilitację

W pracy z dziećmi i młodzieżą szczególne znaczenie mają te dwie pierwsze.

Promocja zdrowia psychicznego to działania mające na celu wzmocnienie zdrowia
psychicznego, dobrego samopoczucia i poprawę jakości życia całych populacji, grup
i jednostek.
Profilaktyka zaburzeń psychicznych to działania, których celem jest redukcja zagrożeń
dla zdrowia psychicznego i zmniejszenie liczby incydentów zaburzeń.

Oba rodzaje działań powinny być obecne w szkole.

Od czego zależy zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży ?

Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży zależy od bardzo wielu czynników.
Wśród nich specjaliści wymieniają czynniki ryzyka i czynniki chroniące .
Za najważniejszy uznać należy wpływ najbliższego otoczenia rodziny , rówieśników, szkoły, nauczycieli.
Dlatego należy zadbać o to, aby w każdym z tych środowisk tworzyć warunki, klimat i relacje społeczne sprzyjające zdrowiu psychicznemu.
Należy pamiętać, że zdrowie psychiczne jest częścią ogólnego zdrowia, dlatego troska o zdrowie w szerokim sensie ma także pozytywny wpływ na zdolność do nauki , osiąganie szkolnych sukcesów, dobre relacje społeczne. Należy przyjąć za prawdę zasadę Lepiej się czujesz , lepiej się uczysz. Zatem promowanie zdrowia i bezpieczeństwa w szkołach to także promowanie jakości edukacji.

Wpływ szkoły na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży

Bardzo istotny wpływ na zdrowie psychiczne uczniów ma środowisko szkolne
Szkoła może wzmacniać zdrowie psychiczne, może ujawniać już istniejące problemy, może je także- niestety- powodować.

Wśród czynników ryzyka związanych ze szkołą wymienić można

– przemoc i agresja rówieśnicza
– bierność i obojętność nauczycieli na problemy wychowawcze, emocjonalne uczniów
– negatywny fizyczny i negatywny klimat społeczny w szkole
– chaos organizacyjny
– bezosobowe, złe relacje nauczyciel – uczeń
– nadmierny rygor i restrykcje, budowanie motywacji do uczenia się na lęku i karach
– brak przejrzystych oczekiwań szkoły i jasnych zasad dyscypliny
– brak spójnego i jasnego dla wszystkich systemu oceniania uczniów
– pozbawienie uczniów w pływu na tworzenie szkoły i reguł
– słaba komunikacja pomiędzy nauczycielami, uczniami i rodzicami
– niskie kompetencje i morale nauczycieli
– niskie kompetencje i morale uczniów
– odsuwanie rodziców od decydowania o sprawach szkoły
– podsycanie patologicznej rywalizacji zamiast uczenia postaw prospołecznych i współpracy

Czynniki chroniące zdrowie psychiczne związane ze szkołą to

– poczucie przynależności / więź ze szkołą /
– pozytywny klimat szkoły- szczególnie dobre relacje pomiędzy nauczycielami i uczniami
oraz pomiędzy uczniami, przyjazna wspierająca atmosfera
– prospołecznie nastawiona grupa rówieśnicza
– wymaganie od uczniów odpowiedzialności i udzielania sobie wzajemnej pomocy
– stwarzanie okazji do przeżycia sukcesu i rozpoznawania własnych osiągnięć
– zdecydowana niezgoda na przemoc

Ważnym elementem mającym wpływ na zdrowie psychiczne młodzieży jest także zdrowie i kondycja społeczno-emocjonalna nauczycieli oraz ich społeczne , psychologiczne i wychowawcze kompetencje.

Holistyczne podejście do zdrowia dzieci i młodzieży

Obecnie za najbardziej optymalne dla ochrony zdrowia psychicznego w szkole uważa się podejście kompleksowe , integrujące , którego celem jest stworzenie w szkole warunków dla edukacji, która wspiera zdrowy rozwój dzieci i młodzieży a także stanowi zdrowe miejsce pracy dla osób dorosłych.
Nie można oddzielać , jak to niestety jeszcze często ma miejsce w szkołach –edukacji i zdrowia. Słuszne jest bowiem przyjęcie założenia, że promowanie zdrowia i bezpieczeństwa to w istocie promowanie jakości edukacji, w myśl zasady Lepiej się czujesz , lepiej się uczysz

W budowanie zdrowej szkoły powinni być zaangażowani uczniowie, ich rodzice, kadra pedagogiczna, personel pomocniczy. Wszystkie obszary pracy szkoły i wszystkie podmioty życia szkolnego przyczyniają się do tworzenia zdrowego i bezpiecznego środowiska, sprzyjającego uczeniu się i rozwojowi uczniów.

Rzecz jasna w ochronie i promocji zdrowia psychicznego istotną rolę mają do odegrania także specjaliści- psychologowie , terapeuci , doradcy edukacyjno-zawodowi, instytucje i osoby wspierające uczniów , nauczycieli i rodziców , pracujący na ich rzecz .

Poniżej zaprezentuję kompleksowy model ochrony zdrowia dzieci i młodzieży w szkole oraz wskażą, w jaki sposób pracownicy Poradni dla Młodzieży wspierają szkoły i uczniów w ochronie i promocji zdrowia psychicznego

Zgodnie z czteropoziomowym modelem zalecanym przez Światową Organizację Zdrowia/ WHO / szkoły powinny realizować edukację i ochronę zdrowia psychicznego na 4 poziomach..
Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna dla Młodzieży ma istotną rolę do spełnienia wobec środowiska szkolnego i młodzieży na każdym z tych poziomów.

Poziom 1 Tworzenie środowiska sprzyjającego promowaniu zdrowia psychicznego, kompetencji psychospołecznych i dobrego samopoczucia.
W działania na tym poziomie powinno być włączone cała szkolna społeczność a interwencja powinna się skupiać na całym szkolnym środowisku
Rola i zadania Poradni
Szkolenie nauczycieli, organizacja grup wsparcia
Pomoc w tworzeniu programów profilaktycznych i wychowawczych
Systemowe wspieranie szkół –SORE, pomoc w diagnozowaniu potrzeb szkoły
Promowanie zdrowia psychicznego jako wartości niezbędnej dla rozwoju i uczenia się oraz znaczenia pomocy psychologiczno-pedagogicznej w pracy z młodzieżą

Poziom 2 Edukacja dotycząca zdrowia psychicznego: wiedzy, postaw i zachowań.
Powinna obejmować wszystkich uczniów i nauczycieli i stanowić część ogólnego programu.
Rola i zadania Poradni
Profilaktyka uniwersalna dla wszystkich uczniów – zajęcia warsztatowe organizowane w szkole i na terenie poradni z zakresu „Budowania zespołu- uczenie postaw prospołecznych , integrowanie młodzieży.”
Nauka umiejętności życiowych i sprzyjających zdrowiu psychicznemu, przykładowe tematy: Stres, Stres przed maturą , Rozwiązywanie konfliktów, Zdrowy styl życia, Radzenie sobie z emocjami , Profilaktyka uzależnień, Przeciwdziałanie zachowaniom przemocowym, dyskryminacyjnym. Planowanie i realizacji kariery ,itp.
Pomoc w diagnozowaniu potrzeb uczniów szkoły, poszczególnych klas.
Edukacja nauczycieli – grupa wsparcia dla pedagogów, program umiejętności wychowawczych „Skuteczny wychowawca”

Poziom 3 Interwencje psychospołeczne skierowane do uczniów potrzebujących dodatkowej pomocy w szkole.
Rola i zadania Poradni
Zajęcia dotyczące zapobiegania i radzenia sobie ze stresem dla uczniów przejawiających
trudności i zachowania ryzykowne – grupy w poradni, grupy o podobnych zainteresowaniach czy problemach, treningi relaksacyjne . Grupy rozwijania umiejętności społecznych.
Pomoc szkołom i uczniom w diagnozowaniu specyficznych potrzeb i problemów uczniów.
Praca z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych- grupy kompensacyjno-korekcyjne.
Wspieranie nauczycieli i specjalistów szkolnych w pracy z młodzieżą o specjalnych potrzebach, z problemami emocjonalnymi, przejawiającymi zachowania problemowe

Poziom 4 Profesjonalne leczenie lub indywidualna pomoc psychologiczna , poradnictwo, terapia.
Dla uczniów wymagających dodatkowych interwencji w podtrzymaniu zdrowia psychicznego
Rola i zadania Poradni
Diagnostyka, orzecznictwo
Terapia indywidualna i rodzinna
Indywidualne treningi antystresowe- tzw. zaszczepianie stresu
Pomoc logopedyczna

Ponadto istotnym wsparciem Poradnia dla Młodzieży służy rodzicom , poprzez :
– Konsultacje , poradnictwo , na terenie szkoły i poradni
– Konsultacje rodzinne
– Terapia rodzin
– Szkoła dla rodziców – spotkania wspierające i rozwijające kompetencje wychowawcze rodziców
– Skrzydlata Strefa Rodzica – cykl warsztatów dla rodziców dotyczących wzbogacaniu wiedzy i umiejętności wychowawczych , jako pokłosie konferencji „Jak pomóc młodym ludziom rozwinąć skrzydła „
Autor : Zbigniew Kozański
Łódź 10 .10.2015

Bibliografia

1. Magdalena Drab, Zbigniew Kozański „Ochrona i promocja zdrowia psychicznego młodzieży „ Raport z ewaluacji wewnętrznej . Łódź 2014
2. Irena Heszen „Psychologia stresu. Korzystne i niekorzystne skutki stresu życiowego” PWN Warszawa 2013
3. Anna Oleszkiewicz, Alicja Senejko ”Psychologia dorastania. Zmiany rozwojowe w dobie globalizacji „ PWN Warszawa 2013
4. Irena Lelonkiewicz „Stres a zdrowie młodzieży” Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej .Warszawa 2013
5. Wywiad z Ewą Jarczewską-Gerc „Cały ten stres” w: Gazeta Wyborcza .Maj 2014
6.Barbara Wojnarowska / red./” Organizacja i realizacja edukacji zdrowotnej w szkole ponadgimnazjalnej” ORE Warszawa.2012
7. Joanna Szymańska „Programy profilaktyczne .Podstawy profesjonalnej psychoprofilaktyki” ORE .Warszawa 2012
8. Joanna Szymańska „Ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w szkole” ORE . Warszawa 2014/ tu najnowsza i obszerna bibliografia przedmiotu/
9. ”Promocja zdrowia psychicznego w placówce edukacyjnej”. Podręcznik wydany przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi .2012

Komentarze są wyłączone.